هگمتانه، گروه مدیریت شهری: بعضی پروژه‌های شهری فقط یک عملیات عمرانی نیستند؛ پشت آنها سال‌ها مطالبه، بررسی، تصمیم‌گیری و آزمون راهکارهای مختلف قرار دارد. ماجرای طرح 13 آبان همدان یکی از همین پروژه‌هاست؛ نقطه‌ای که سال‌ها به‌عنوان یکی از گره‌های ترافیکی شهر شناخته شده و حالا مدیریت شهری در تلاش است با اجرای یک تقاطع غیرهمسطح، برای این گره راه‌حلی ماندگار ایجاد کند.
به گزارش هگمتانه، میدان 13 آبان، در سال‌های گذشته بارها در کانون بحث‌های ترافیکی همدان قرار داشته است. افزایش حجم تردد در این محدوده باعث شد مدیریت شهری و دستگاه‌های صاحب نقش در حوزه ترافیک استان به دنبال راهکاری برای افزایش ظرفیت عبور خودروها باشند.
نتیجه نخست این مطالعات، حذف میدان و تبدیل آن به تقاطع چراغ‌دار بود؛ تصمیمی که در سال 1401 عملیاتی شد. اما با افزایش حجم تردد و تغییر الگوی سفرهای درون‌شهری، مشخص شد که برای این نقطه پرتردد باید به راهکاری اساسی‌تر فکر کرد.
اکنون، چهار سال پس از آن تصمیم، شهرداری همدان پروژه تقاطع غیرهمسطح دوربرگردان 13 آبان را به مرحله مناقصه رسانده و در آستانه انتخاب پیمانکار قرار داده است؛ پروژه‌ای که می‌تواند یکی از مداخلات مهم ترافیکی مدیریت شهری در سال جاری باشد.
وقتی یک گره ترافیکی، نیازمند راهکاری فراتر از چراغ قرمز شد
ترافیک محدوده 13 آبان تنها به خود چهارراه محدود نمی‌شود. ارتباط این نقطه با محورهایی مانند بلوار ولایت و دیگر مسیرهای پیرامونی، باعث شده هرگونه اختلال در جریان عبور خودروها به معابر اطراف نیز منتقل شود.
تجربه سال‌های گذشته نشان داد که مدیریت چنین نقطه‌ای تنها با تغییر زمان‌بندی چراغ‌ها یا اصلاحات سطحی امکان‌پذیر نیست.
از همین منظر، حرکت مدیریت شهری به سمت اجرای یک تقاطع غیرهمسطح را می‌توان تلاشی برای تغییر اساسی در نحوه توزیع جریان ترافیک دانست؛ به‌ویژه آنکه در طرح جدید، ایجاد دوربرگردان در بلوار ولایت نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در واقع، شهرداری به جای آنکه صرفاً به مدیریت روزمره ترافیک در این نقطه اکتفا کند، اکنون به دنبال تغییر هندسه و ساختار عبور و مرور است.
از تصمیم تا اجرا؛ پروژه‌ای که روی میز نماند
یکی از نکات قابل توجه درباره پروژه 13 آبان، عبور آن از مرحله وعده و مطالعه به فرآیند اجرایی است.
در ماه‌های گذشته، موضوع ساماندهی این محدوده در شورای اسلامی شهر و مدیریت شهری دنبال شد و در نهایت، آگهی مناقصه «عملیات اجرایی تقاطع غیرهمسطح دوربرگردان سیزده آبان همدان» منتشر شد.
بر اساس اسناد مناقصه، شهرداری منطقه دو همدان کارفرمای پروژه است و مدت اجرای پروژه نیز 12 ماه پیش‌بینی شده است.
مدیریت شهری این طرح را در حد یک اصلاح هندسی کوچک تعریف نکرده، بلکه برای آن یک پروژه عمرانی مستقل با اعتبار و زمان‌بندی مشخص در نظر گرفته است.
 مطالعات انجام شده و پروژه آماده ورود به مرحله اجراست
شهردار همدان در تازه‌ترین اظهارنظر خود درباره این پروژه اعلام کرده است که مطالعات تقاطع غیرهمسطح 13 آبان انجام شده و فرآیند مناقصه نیز برگزار شده است.
سیدمسعود حسینی با اشاره به حضور چند شرکت در مناقصه گفته است پس از مشخص شدن برنده، عملیات اجرایی پروژه آغاز خواهد شد.
این موضوع از منظر مدیریت شهری اهمیت دارد؛ چرا که یکی از انتقادهای همیشگی درباره پروژه‌های بزرگ شهری، فاصله میان تصویب یک طرح و رسیدن آن به مرحله اجراست.
به این ترتیب، پروژه از مرحله ایده و تصمیم‌گیری عبور کرده و در آستانه ورود به مرحله عمرانی قرار گرفته است.
تبدیل میدان 13 آبان به چهارراه در سال 1401 را نباید صرفاً یک تصمیم جدا از پروژه امروز دانست.
آن تصمیم در مقطع خود با هدف کاهش ترافیک و افزایش نظم عبور و مرور اتخاذ شد، اما تجربه عملی سال‌های بعد و تغییر شرایط ترافیکی شهر نشان داد که این نقطه به راهکاری با ظرفیت بیشتر نیاز دارد.
از این منظر، رویکرد فعلی مدیریت شهری را می‌توان نمونه‌ای از اصلاح تصمیم بر اساس تجربه و داده‌های ترافیکی دانست.
این دقیقاً همان نقطه‌ای است که پروژه 13 آبان را از یک عملیات عمرانی ساده فراتر می‌برد: مدیریت یک مسأله شهری بر اساس تجربه، مطالعه و اصلاح مسیر.
اهمیت این پروژه را باید در مقیاس ترافیکی پروژه دید. اگر اجرای تقاطع غیرهمسطح بتواند موجب کاهش توقف خودروها، کوتاه‌تر شدن صف‌های ترافیکی و روان‌تر شدن حرکت در محورهای پیرامونی شود، اثر اقتصادی آن تنها به رقم قرارداد محدود نخواهد بود.
کاهش زمان سفر، کاهش مصرف سوخت، کاهش توقف خودروها و افزایش بهره‌وری شبکه معابر، بخشی از منافع احتمالی چنین پروژه‌ای است.
شهرداری اعلام کرده است که مطالعات پروژه انجام شده و پس از تعیین پیمانکار عملیات اجرایی آغاز می‌شود.
13 آبان را نمی‌توان فقط یک چهارراه در یکی از نقاط شهر دانست.
این محدوده بخشی از شبکه ارتباطی حلقه دوم همدان است و هر تغییری در آن می‌تواند بر جریان ترافیک چند محور اطراف اثر بگذارد.
به همین دلیل، اجرای تقاطع غیرهمسطح 13 آبان را باید در چارچوب مدیریت شبکه‌ای ترافیک شهر ارزیابی کرد، نه صرفاً یک پروژه موضعی.
اجرای این پروژه، می‌تواند بخشی از بار ترافیکی موجود را کاهش دهد و مسیر را برای روان‌تر شدن تردد در محدوده بلوار ولایت و محورهای پیرامونی فراهم کند.
پروژه تقاطع غیرهمسطح 13 آبان، حاصل یک تصمیم یک‌شبه نیست؛ محصول سال‌ها مواجهه مدیریت شهری با یک گره ترافیکی و تلاش برای یافتن راهکاری متناسب با شرایط جدید شهر است.